نهجالبلاغهکتابیست که جمله جمله اش جوشيده ازچشمهسارفکرت
وانديشه خداجویانه علي(ع)وشجره طيبه ایست که درعمق وجودپاک آنحضرت ريشه
دوانده وبسان رودپرخروشیست که بدرياى ژرف ومواج ارواحعالمیان و حق پرستان وعدالت طلبان
پيوندخورده است..محتواى سخنان اين منشور جاويدوراىهمه مرزهاو نسلها ودریک کلام"فوق
کلام مخلوق ودون کلام خالق"است.ولذانه فقط"نهجالبلاغه"که"نهج السعاده"هجالفلاح"نهجالحياه"نهجالجهاد"نهج السياسه"نهجالحکومه"و"نهج التربيه"نيزهست.
"نهج البلاغه"آئينهایستشفاف درنمایاندن رخسار
زیبای خالقش یعنیامیرمومنان.اگرچه که درشناخت آن وجود اکمل کافی نیست.خوبست بدانیدکهاينمجموعه عمیقوانیق شامل همه سخنان آنحضرت نيست بلکه بنابر نقل مسعودى آنمورخ بزرگ شیعی درجلد دوم"مروج الذهب" فقط عدادخطبه های منقوله
ازآنحضرت درمنابعاز چهارصد وهشتادهم میگذرددرصورتیکه تمام خطبههاى گردآوری شده درنهجالبلاغهتوسط سيدرضى که مردى اديب،وسخن شناس
بودولاجرم درانتخاب این سخنان بیشتربه جنبههاى فصاحتى وبلاغتى اش توجهداشته و عنوانش راهم“نهجالبلاغه”نهادتنهادويست وسى ونهخطبهاست.وبعنوان نمونه بخش دیگریازجملات حکمی و روایات آنحضرت رادرکتب روائی معتبری چون"غررالحکم" و"بحارالانوار"و"وسائل الشیعه" و....میتوان یافت.
اجمالابراي
آشنائی بیشترباموضوعات
ومحتویات گهربارنهج البلاغه این کتاب وثیق ودرربارمقدمه سیدرضی درابتدای
نهج البلاغه ونیزمقدمه ابن ابی الحدیدبرشرح نهج البلاغه رامطالعه
بفرمائیدودرادامه برای مطالعات تخصصی به کتب ومتون ذیل مراجعه بفرمائید:
1- الدلیل علی موضوعات نهج
البلاغه(نهج البلاغه موضوعی)مبتکر:علی انصاریان چاپ انتشارات مفید
2-نهج البلاغه درسخنان علی(ع)-متن فارسی-محسن فارسی انتشارات امیرکبیر
3- انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه، علامه حسنزاده آملي،
4- سيري در نهج البلاغه استادشهيد مرتضي مطهري
انتشارات صدرا
5- آموزش نهج البلاغه، دكتر سيد محمد مهدي جعفري،
نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 6- یکدوره
کتاب17جلدی"دانشنامه نهج البلاغه "خلاصه وباموضوعات
مختلف بنیادنهج البلاغه
7-یکدوره کتاب ده جلدی
درموضوعات تخصصی نهج البلاغه -مصطفی دلشادتهرانی انتشارات دریا
رسالت نوعياحساس
تعهدومسئوليت در برابريك آرمان وبرسه امرمقوم است:1-هدف وآرمان
بعنوان غايت 2-موضوع ومحتواي پيام ورسالت بعنوان راهوصول
به هدفوحامل رسالت3-و بالاخره تعهددربرابرآرمان.....
رسالت"نهجالبلاغه"درواقع
تبيين رسالت انسانيت درچهره تاريخ بشريت است،زيراازدغدغهها،آرمانهاواحساس
مسئوليتهای انسان كامل یعنی مولاعلي(ع)سرچشمه گرفته وازرسالت قرآنكريم
وطریق پيغمبراعظم(ص)جدا نيست.بنابراین ازمهمترين ويژگيبرترنهج البلاغه،رسالت جاويدان آنست،چراكه مفاهيم ارزشمندعلوي متناسب با نيازهاونيازمنديهاي انسان
درهمة عصرهاشكل گرفته واززلال حقيقتجوشيده وباوحي الهي وتفسيرهاي نوراني
علوم نبوي وفطرت سالم انسانهاهماهنگ ودرارتباط است.ونیزوچراغ راه
رهروان حقيقت است وازطرفی معاني ژرف ومفاهيموالايی
كه بافطرت انسانهاگره خورده وازسرچشمة وحيمايه گرفته به
اين كتاب بينظيرجاودانگيبخشيده است؛مخاطبوحامل پيام نهج البلاغه انسانهاوجامعهانسانی بخصوص مسلمانان اند.براین
اساس هدفش نیز روشن است.
سخنگفتن از"نهجالبلاغه" وبرتری آن،پس ازقرآن
وسخنان پیامبر(صلّی الله علیه وآله)برسایر
گفتهها واندیشهها، موضوعی است كه هیچ اهل علم وادب واندیشه
ای خود رانیازمند به بحث پیرامون آن نمیبیند.كلمات امیرالمؤمنین ـعلیهالسّلام ـازآغاز با دوامتیاز همراه بوده
وهمواره بااین دوامتیازشناخته میشده است:یكی فصاحت وبلاغت، ودیگری چند جانبه بودن
وبهاصطلاح امروز چندبعدی بودن آن است.هر یك از این دوامتیاز
بتنهایی كافیستكه به كلمات علی-علیه السّلام ـارزش فراوان
بدهددرعین حال که كمال فصاحت وبلاغت رادرهمه آنها حفظ كرده وبه برترین جایگاه
بلاغت دست یافته است. لذادر بارهاش گفتهاندکه: «فوق كلام مخلوق و دون كلام خالق
است"نهجالبلاغه"اثری
است به درخشندگی آفتاب، به لطافت گل، به قاطعیت صاعقه، به غرش طوفانو
بر ق، به تحرك امواج،و به بلندی ستارگان دور دست بر اوج آسمانها"نهجالبلاغه " درختی است بیخزان
كه بر شاخسار آن هرگونه میوهای در هر وقت و زمان وجود دارد.نهجالبلاغه دارویی است
موثر برای تلطیف روح انسانها و مبارزه با خشونتهاومرهمی است بر دردهای جانكاه
بشریت."نهجالبلاغه" كتابیست كه
برخلاف سایر كتب روایی وحدیثی،پای ازدایرهمعتقدان به
تشیع و بلكه دین اسلام،فراتر نهاده و بسیاری ازدانشمندانسایر ادیان
ومكاتب رابه خودجذب کرده
است.(1)دكترطه حسین
مصری فقط وحیوكلام خدارابالاترازسخن حضرت قرار میدهدو بقول ابن
ابی الحدیدمعتزلی سزاوار است که تمام سخن شناسان عرب در برابر كلمات امام
ـعلیه السلام ـ به سجده بیفتند.
نهج البلاغهكتابدلوچراغ پرفروغي ازدانشهاومعجوني ازمفاهيمعاليهتربيتي وحكمت وانديشهوبالاخرهنسخه شفابخش جانهاونفوسويادگاراميربيان وافصح وابلغبلغای،عربيعني
مولا يمتقيانعلي(ع( است كه بتناسبعظمت خالقش والاست.وروح كلامشچوننسيمیتاكرانه های دورصحاری عالم رافراگرفته وآميزهای است از نثرساده وموزونومسجع وسرشارازتعاليمآموزندهوحيات
بخش باجامعيتی خاصكه جلوه هایبديعحكمتوتنوع بافتهای علمیدرآنبوضوح بهچشممی آيد.چنانکه آن امیرعلم وبیان می فرماید:"ينحدر عني
السيلولا يرقيالي الطير"يعنيسيلعلوم
ومعرفت،ازدامن كوهسارمن جاريست ومرغان دورپرواز انديشه هابه گردآن نتوانندپروازکرد.آریاين كتاب آنچنان بزرگ وباعظمت استكهدست
عقول بشربه اين آساني به آن نميرسندچه آنکه این مجموعه تراوشروحباعظمتكسيست
كه خودمظهر اسم اعظمخداوندوتربيت شده درمحضرومکتب آسمانی پيامبرعظيمالشأن اسلام است.آنسانکه این توشه راازشدت قرب به آن رسول الهی و امین وحی به میراث بردواز آبشارزلال علم وايمانآنحضرت سيراب گشت.چنانکه خودمی فرماید:
برپايهآنچه که
تاکنون درمباحث پیشین بیان شدنهج البلاغه ازموضوعات مختلف وميدانهاي متفاوتي
تشکیل یافته سخن بميان آورده است،اينشيوه دسته بندی علمیبراي پژوهش درنهج البلاغه ویاتدريس موضوعي بسيار راهگشا خواهدبود.ازآنجاکه سيدرضي درگردآوري نهجالبلاغه-همانطور كه خودنيزدرمقدمة نهج البلاغه ياد آورميشود تنهابه گردآوري سخنان آنحضرت در3محور«خطبهها»،«وصاياونامهها»و«كلمات قصار»پرداخته وترتيب
ديگري رارعايت نكرده-لذاكسانيكهبراي تحقیق واردفضای نهج البلاغه میشوندازابتداباموضوعات بسيار پراكندهاي روبرو می -شوندکه امید است ازاین طریق درهرخطبه فراترازموضوع کلی خطبه به مسائل جديدي دست يابند.
ومابراي آشنايي بیشتراین دسته ازعزیزان نمونههايي ازآنراازمنظرودیدگاههای اساتیدفن ومحققین برجسته وبنام در این رشته باهم مرورمی کنیم.:الف-استادلبيب بيضون:استادلبيب
بيضون نيزدرابتداكلّ نهجالبلاغه رادرده باب دستهبندي ميكند،آنگاه
باتفكيك سخنان آنحضرت ازيكديگر اين ده باب را به 430 فصل و مبحث
ميرساند و هربخش ازكلام آنحضرت رادرجاي خودقرار ميدهد.ايشان درمقدمة كوتاه خودبراين
كتابمينويسد:
معارفنهجالبلاغهبراى رشد و تعالىانسانارائه شدهاست.
اين معارف
بايد بهصورتکتابهاى درسي،درموضوعات
مختلف زندگى تدوينو تفسير گرددوسپستوسطاساتيد
فن به شيفتگان دانش و بينشآموزش داده شود. باآموزشبايد در ذهن وضميرانسانهاتحول به وجود آوريم و بهدنبال آن رفتارانسانهاراتغيير بدهيم.با آموزش
نظم،قانونمداري، انضباطاخلاقى واجتماعى
را در جامعهسامان مىبخشيم. اساسوپايهزندگىافراد بردريافتهاى آموزشىقرار داردو ما وقتى نهجالبلاغهرا در متنزندگى فردىواجتماعىانسان به
صورت يک جريانقرار دهيم و آموزشمعارف علوى
را بهصورتجدىو هدفمند دنبال کنيم آثارارزشمندآن را خواهيم ديد. آموزشکهانتقال معلومات ومهارتهاست باهدف افزايش توانمندىها،رفع ودفععواملضعفهاونار
سائیها و در نهايت ايجادتغيير مطلوب در پندار و رفتارمتعلم انجام مىگيرد. و باشعار تحقق پيدا نمىکندوبا پراکندهگويىتبايندارد.بنابراینبراى ايجاد يک جريان آموزشى حولمحور
نهجالبلاغه به مقدماتی چونتربيت اساتيد-تدوينکتابهاى
آموزشي-پشتيبانیهاى
علمي وايجادهستهپژوهشينياز هست.